Dr Mila Mihajlović – Ciklus predavanja „Kulturno-istorijske veze
Srbije i Italijeˮ
Četvrto predavanje
„Povest Srba na Apeninskom poluostrvuˮ
U organizaciji Kulturnog centra Vojvodine „Miloš Crnjanskiˮ, u sredu 5.
novembra 2025. godine u 18 časova, u Digitalnom omladinskom centru (Vojvode
Putnika 1), dr Mila Mihajlović održaće četvrto predavanje „Povest Srba na
Apeninskom poluostrvuˮ iz ciklusa predavanja „Kulturno-istorijske veze
Srbije i Italijeˮ.
„Povest Srba na Apeninskom poluostrvuˮ
Srbi su dijasporičan narod. Od vajkada su se selili, u različitim
vremenima i iz mnogih razloga, svojom voljom ili prinuđeni, a prostor
Apeninskog poluostrva bio je oduvek jedna od najprivlačnijih meta srpskih
iseljenika. Svedoče o tome kulturni spomenici širom Italije: toponimi,
darovi srpskih kraljica i kraljeva, srpske crkve i zdanja, arhivska građa i
sačuvana dokumenta o Srbima i za Srbe.
Najveća masovnost i koncentracija srpskog kulturnog nasleđa u Italiji
vezuje se za despota Stefana Brankovića Slepog. Zbačen sa prestola i nateran
na izgnanstvo posle pada Smedereva 1459. godine, on odgovara na poziv
Napuljskih kraljeva i prelazi u centralnu Italiju. Samo u drugoj polovini tog
15. veka, italijanska istoriografija je zabeležila čak sedam masovnih talasa
srpskih useljenika u srednju i južnu Italiju. Nakon što su preplavili
Napuljsku kraljevinu, širili su se i u sve druge delove današnje Italije.
Toliko ih je bilo da su pisani i posebni poreski zakoni za srpske doeljenike.
Mnogi od njih su postali bogati i ugledni, neki i plemići najvišeg
ranga poput Tiberija Dečanskog, oca italijanskog modernog krivičnog prava.
Gradili su palate i crkve koje su najčešće posvećivali Svetom Jeronimu i
„malojˮ Svetoj Petki, svetiteljima srpkog porekla. I danas jedna od
najznačajnijih građevina Udina nosi naziv Palata Beograd, po svom
nekadašnjem vlasniku, grofu Horaciju od Beograda na Varmu. U centralnoj
pokrajini Molize, u 14. veku postojalo je 9 čisto srpskih sela. Sve do kraja 19.
veka, njihovi potomci su uspeli da zadrže svest o svom srpskom poreklu, da
sačuvaju jezik i običaje i da, još uvek za Božić, „nalažuˮ Badnjak. Basnoslovni
su darovi srpskih kraljeva i kraljica u mnogim mestima Italije: ikone
neprocenjive vrednosti sa oslikanim likovima srpskih vladara, oltari u
teškom srebru i zlatu, originalni pergament cara Dušana sa njegovim zlatnim
pečatom.
Nažalost, o prisustvu Srba na Apeninskom poluostrvu naša javnost
slabo je upoznata. Ova tema sve do skoro ostala je izvan svakog ozbiljnijeg
naučnog istraživanja koje, definitivno, pomera zapadnu granicu srpskog
kulturnog kruga više stotina kilometara na zapad.
Dr Radmila (Mila) Mihajlović, istoričar, komunikolog, umetnik, novinar,
prevodilac. Gimnaziju je završila u Zrenjaninu, a fakultet u Rimu,
Konzervatorijum „Santa Ćećilijaˮ – odsek solo pevanja. Magistrirala je u
Beogradu na Fakultetu muzičkih umetnosti, pod mentorstvom Zvonimira
Krnetića. Doktorirala je sa najvišom ocenom na temu „Kulturno pamćenje
tršćanskih Srbaˮ na Fakultetu za kulturu i medije u Beogradu, pod
mentorstvom prof. dr Milivoja Pavlovića.
Odlukom Matičnog odbora Ministarstva prosvete Republike Srbije, stekla je
zvanje naučnog saradnika humanističkih nauka, naučna grana: istorija.
Članica je UKS, UNS, Istorijske sekcije Srpskog lekarskog društva.
Autorka je preko deset naučnih knjiga od kojih su neke prevedene na strane
jezike.
Svečanim predstavljanjem njene knjige „Za srpsku vojsku – jedna zaboravljena
pričaˮ u izdanju italijanskog Generalštaba oružanih snaga, država Italija je
zvanično otvorila obeležavanje 100–godišnjice od početka Prvog svetskog
rata.
Dobitnica je Nagrade Grada Zrenjanina (2012. i 2023), Specijalne nagrade
žirija italijanske književne nagrade „Čeruljoˮ za 2014, priznanja UKS
„Blagodarjeˮ za 2014, Zlatne značke Kulturno-prosvetne zajednice Srbije za
2017. za knjigu „Kulturno pamćenje tršćanskih Srbaˮ, dobitnica je povelje
„Rastko Petrovićˮ 2017. godine za najbolje prozno delo.
Pošta Srbije je 21. januara 2020. godine objavila specijalnu seriju
poštanskih marki i vrednosnica „Italijanski mornari za srpsku vojsku u
Velikom ratuˮ sa fotografijama preuzetim iz njene istoimene knjige.
Na Sretenje, 2022. godine, povodom Dana državnosti Republike Srbije,
predsednik Republike Srbije odlikovao ju je Sretenjskim ordenom za zasluge.
Istaknuta je ličnost Srba u svetu. Bila je počasni gost jubilarnog 50. Srpskog
dana na Nijagarinima vodopadima na poziv Srpske narodne odbrane u Kanadi.
Dr Mila Mihajlović – Ciklus predavanja „Kulturno-istorijske veze
Srbije i Italijeˮ
Peto predavanje
„Despot Stefan Branković Slepi i seobe Srba u Južnu Italijuˮ
U organizaciji Kulturnog centra Vojvodine „Miloš Crnjanskiˮ, u petak 7.
novembra 2025. godine u 18 časova, u Digitalnom omladinskom centru (Vojvode
Putnika 1), dr Mila Mihajlović održaće peto predavanje „Despot Stefan
Branković Slepi i seobe Srba u Južnu Italijuˮ iz ciklusa predavanja
„Kulturno-istorijske veze Srbije i Italijeˮ.
„Despot Stefan Branković Slepi i seobe Srba u Južnu Italijuˮ
Najveća masovnost i koncentracija srpskog kulturnog nasleđa u Italiji
vezuje se za despota Stefana Brankovića Slepog. Zbačen sa prestola i nateran
na izgnanstvo posle pada Smedereva 1459. godine, on odgovara na poziv
Napuljskih kraljeva i prelazi u centralnu Italiju. Tamo stiže ne kao ubogi
siromah, niti kao prosjak, već na osnovu velikih privilegija dogovorenih i
dobijenih od napuljskih kraljeva u pregovorima koje je vodio zajedno sa
Skenderbegom (sa kojim je bio u dvostrukim rođačkim odnosima). Prati ga
velika vojska i masa naroda.
Pred turskim osvajanjem, srpski narod je potražio spas, pre svega,
prateći svog despota. Tako se u južnu Italiju slila nepregledna reka Srba,
što su verno zabeležili italijanski hroničari toga doba, navodeći čak sedam
masovnih seoba Srba u Napuljsku kraljevinu tokom druge polovine 15. veka.
Pomeranje naroda bilo je snažno i išlo je iz Srbije, Zete, Bosne i
Hercegovine, Albanije, pa je srpski narod preplavio Napuljsku kraljevinu, pa
potom, preko Molizea, Marki i Abruca, stigao sve do Venecijanske republike.
Stoga ne treba da čudi da se baš za južnu Italiju i za ovaj period vezuje
najstariji zapis srpske epske pesme. Zabeležio ju je u mestu Đoja del Kole
italijanski pesnik i putopisac Rođeri de Paćenca di Nardo, dugogodišnji
dvorjanin u službi napuljske kraljice Izabele del Balco, supruge moćnog
Fridriha I Aragnoskog. Postojanje zapisa je otkrio 1977. akademik Miroslav
Pantić. Pesma govori o istinitom događaju u Smederevu iz godina neposredno
pre srpske seobe na jug Italije.
Dr Radmila (Mila) Mihajlović, istoričar, komunikolog, umetnik, novinar,
prevodilac. Gimnaziju je završila u Zrenjaninu, a fakultet u Rimu,
Konzervatorijum „Santa Ćećilijaˮ – odsek solo pevanja. Magistrirala je u
Beogradu na Fakultetu muzičkih umetnosti, pod mentorstvom Zvonimira
Krnetića. Doktorirala je sa najvišom ocenom na temu „Kulturno pamćenje
tršćanskih Srbaˮ na Fakultetu za kulturu i medije u Beogradu, pod
mentorstvom prof. dr Milivoja Pavlovića.
Odlukom Matičnog odbora Ministarstva prosvete Republike Srbije, stekla je
zvanje naučnog saradnika humanističkih nauka, naučna grana: istorija.
Članica je UKS, UNS, Istorijske sekcije Srpskog lekarskog društva.
Autorka je preko deset naučnih knjiga od kojih su neke prevedene na strane
jezike.
Svečanim predstavljanjem njene knjige „Za srpsku vojsku – jedna zaboravljena
pričaˮ u izdanju italijanskog Generalštaba oružanih snaga, država Italija je
zvanično otvorila obeležavanje 100–godišnjice od početka Prvog svetskog
rata.
Dobitnica je Nagrade Grada Zrenjanina (2012. i 2023), Specijalne nagrade
žirija italijanske književne nagrade „Čeruljoˮ za 2014, priznanja UKS
„Blagodarjeˮ za 2014, Zlatne značke Kulturno-prosvetne zajednice Srbije za
2017. za knjigu „Kulturno pamćenje tršćanskih Srbaˮ, dobitnica je povelje
„Rastko Petrovićˮ 2017. godine za najbolje prozno delo.
Srpski doseljenici su u Južnoj Italiji uživali niz povlastica i
privilegija. Plaćali su samo polovinu dažbina i to podeljenih u tri godišnje
rate, obavezno su bili zastupljeni u gradskim organima uprave, a mogli su, kao
zasebna manjina, da u drugim delovima Napuljske kraljevine otvore svoje
konzulske službe. Poznato je i da su srpski doseljenici u pokrajini Molize
bili oslobođeni plaćanja svih vrsta dažbina čak 50 godina od doseljavanja.
Tako je, pred turskim nadiranjem, srpski narod pronašao utočište i
novi dom. Zahvaljujući brojnim privilegijama, za vrlo kratko vreme uspeli su
da postignu ugled i zauzmu značajan ekonomski i društveni status, pa su već
krajem 15. veka predstavljali važan privredni činilac kraljevsva, a u nekim
gradovima, pa i onim većim, poput Barlete, najveći deo privrednih aktivnosti
držali su baš srpski doseljenici.
