Svečano otvaranje izložbe
UMETNOST U SLUŽBI VERE: SJAJ I SLAVA KARLOVAČKE
MITROPOLIJE
petak, 5. jun u 20.00 sati
Galerija Matice srpske, Trg galerija 1, Novi Sad
U godini kada se navršava više od tri veka od uspostavljanja Karlovačke
mitropolije, jedne od najznačajnijih verskih, kulturnih i političkih institucija u
istoriji srpskog naroda, ali i jubilej dva veka od osnivanja Matice srpske Galerija
Matice srpske priredila je izložbu Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke
mitropolije.
Večeras je svečano otvorena izložba Umetnost u službi vere: sjaj i slava
Karlovačke mitropolije. Prisutnima su se obratili dr Tijana Palkovljević
Bugarski, upravnica GMS, prof. dr Dragan Stanić, predsednik Matice srpske, Nj.
E. gospodin Kristijan Ebner, ambasador Republike Austrije u Srbiji i episkop
moravički Tihon, vikar Patrijarha srpskog G. Porfirija. Na otvaranju je nastupio
Hor Saborne crkve Sveti Georgije iz Novog Sada.
Dr Tijana Palkovljević Bugarski pozdravila je prisutne: „Sve ovo ima za cilj da se
ukaže na sjaj i slavu Karlovačke mitropolije koja je trajala gotovo dva veka i na njene
odjeke u savremenom trenutku kako bi se potvrdila snaga visokih vrednosti koje
menjaju društvo na bolje kroz veru, obrazovanje, ekonomski razvoj, umetnost i
stvaralaštvo. Na tim osnovama uspešno se gradi i čuva nacionalni identitet, a
umetnost je tu da nam to potvrdi i da nas podseti na one vrednosti koje traju i
ostavljaju trag u vremenu.”
Prof. dr Dragan Stanić istakao je: „Danas u Galeriji Matice srpske imamo divnu
priliku da vidimo kako funkcioniše sistem likovnih i primenjenih umetnosti
unutar organizacionog poretka koji otvara srpska kultura XVIII, XIX i početka XX
veka, kada su srpski likovni umetnici svoje delo sagledavali u punoj bliskosti sa
svetom vere, religije i crkve, te svega onoga što iz ove bliskosti može da proizađe.
Posmatrajući sva ova dragocena dela srpske umetnosti siguran sam da možemo dublje
i potpunije razumeti čitavu epohu u kojoj su ta dela nastajala, ali i pronaći
perspektive razumevanja koje ova dela čine aktuelnim i bliskim nama koji dišemo
vazduh i hleb jedemo u trećoj deceniji XXI veka.“
Nj. E. gospodin Kristijan Ebner izložbu je otvorio rečima: „Karlovačka
mitropolija pokazuje da približavanje Evropi ne mora nužno da znači gubitak
identiteta. Naprotiv: duhovni i kulturni život Srbije osnažen je ovim susretom,
koji svedoči da otvorenost prema Evropi i vernost sopstvenoj tradiciji nisu
međusobno suprotstavljeni, već se mogu međusobno dopunjavati i obogaćivati.“
Episkop moravički Tihon, vikar Patrijarha srpskog G. Porfirija otvorio je
izložbu rečima: „Posebna vrednost Karlovačke mitropolije ogleda se u činjenici da
je ona bila ne samo crkvena tekovina već i kulturološki veoma složeni sistem
unutar koga su bili oblikovani obrazovanje, književnost, umetnost i javni život
srpske zajednice. U njenom okrilju razvijala se jedna od najreprezentativnijih celina
srpske novovekovne umetnosti, koja je kroz ikonopis, zidno slikarstvo, grafiku,
primenjenu umetnost i portretno slikarstvo izgrađivala vizuelni izraz duhovnog
autoriteta, istorijske svesti i kulturnog identiteta srpskog naroda.“
Crkvena umetnost Karlovačke mitropolije pripada najsloženijim celinama srpske
umetnosti novog veka. Njen razvitak trajao je više od dva stoleća, u istorijskom i
simboličkom prostoru u kome su se ukrštali vera, politika, obrazovanje, društvena
reprezentacija i nacionalna svest. U ikonostasima, zidnom slikarstvu, portretima,
grafici i enterijerima hramova oblikovala se javna slika ove crkvene institucije,
njen duhovni autoritet, istorijsko pamćenje i mesto srpske zajednice u Habzburškoj
monarhiji.
Celokupna umetnost Karlovačke mitropolije razvijala se kao dug proces preobražaja
pravoslavne slike u političkim, društvenim i kulturnim uslovima koji su se
neprestano menjali. Počela je u svetu skromnih zografskih ikona, malih parohijskih
hramova i obnovljenih manastira, a završila se u dobu akademskog slikarstva,
istorijskih kompozicija, patrijaršijskih dvorana, oficijelnih portreta i
simbolistički obojenih religioznih predstava. Menjali su se stilovi, središta
uticaja, naručioci i umetnički ideali. Osnovna potreba ostala je trajna: da se u
slici sačuva vera, učvrsti zajednica i pokaže njeno mesto u istoriji. Karlovačka
mitropolija bila je crkvena uprava, kulturni okvir i prostor u kome su arhijereji,
monasi, građani, priložnici, intelektualci i umetnici oblikovali jedan od
najvažnijih vidova srpske novovekovne vizuelne kulture. Njena umetnost pokazuje
snagu pravoslavne tradicije da se razvija kroz dodir sa Kijevom, Bečom, Peštom,
Minhenom i Rimom, prevodeći različite uticaje u sopstveni jezik. U tome je njena
istorijska vrednost: u vezanosti za duhovno središte i u sposobnosti da prihvati
nove oblike znanja, ukusa i javne kulture. Ujedinjenjem srpskih crkvenih oblasti 1920.
godine završena je istorija Karlovačke mitropolije kao zasebne institucije, ali su
njeni sjaj i slava ostavili trajan otisak u srpskom razumevanju vere, umetnosti i
istorije.
Na izložbi, pored dela iz kolekcije Galerije Matice srpske, publika će imati
priliku da vidi dela iz Muzeja srpske pravoslavne crkve u Beogradu, Srpskog
crkvenog muzeja u Sentandreji, Narodnog muzeja Srbije, Muzeja Vojvodine, Vojnog
muzeja u Beogradu, Muzeja grada Beograda, Narodnog muzeja Pančevo, Narodnog muzeja
Kikinde, Narodnog muzeja Zrenjanina, Gradskog muzeja Vršac, Eparhije bačke,
Eparhije sremske, Eparhije banatske, Eparhije budimske, Eparhije temišvarske,
Muzeja SPC – Eparhije zagrebačko-ljubljanske i Istorijskog-umetničkog muzeja u Beču.
Poseban segment izložbe posvećen je trajnim vrednostima i dostignućima Karlovačke
mitropolije čiji se odjeci prepoznaju i danas u obrazovanju kroz Karlovačku
gimnaziju, vinogradarskoj tradiciji kroz bermet i očuvanju umetničkih zanata kroz
jedinstven primer kožnih tapeta Patrijaršijskog dvora u Sremskim Karlovcima, a u
realizaciji ovog dela izložbe pomogle su učenice Karlovačke gimnazije Milica
Dimitrijević i Mirjana Jelić, Manual muzej zaboravljenih umetnosti i Muzej
pčelarstva i vinarstva Živanović. U okviru izložbe biće dostupan različit
multimedijalni sadržaj za koji su zaslužni prof. dr Isidora Đurić, prof. dr Igor
Kekeljević i msr Filip Mirčeski, kao i kratki igrano-dokumentarni film u
produkciji Miroslava Stajića, Mista Production.
Autori izložbe su prof. dr Vladimir Simić, istoričar umetnosti i dr Aleksandra
Čelovski, kustoskinja Galerije Matice srpske.
Izložbu će obogatiti raznovrstan prateći program petkom u 19.00 sati i kustoska
vođenja vikendom u 13.00 i 17.00 sati. Takođe, izložbu će pratiti porodični vodič za
roditelje sa decom, kako bismo i najmlađima približili važnost uloge i značaj
Karlovačke mitropolije.
Izložba će moći da se poseti do 27. septembra 2026. godine.
Realizaciju izložbe i kataloga omogućilo je Ministarstvo kulture Republike Srbije,
Pokrajinski sekretarijat za kulturu, informisanje i odnose sa verskim zajednicama, a
podržao naš stalni pokrovitelj DDOR osiguranje.
Medijski partneri izložbe su JMU Radio-televizija Vojvodine, Televizija Hram,
Radio Slovo ljubve, Radio Beseda, Color Press Group, Naxi Planeta radio i portal
Kulture – Asocijacija za promociju umetnosti i kulture.
