Dan Galerije Matice srpske
179 godina Galerije Matice srpske, dva veka Matice srpske
U petak, 16. oktobra 2026. godine u Velikoj sali „Sava Tekelija“ Svečanom
sednicom obeleženo je 179 godina Galerije Matice srpske i dva veka od osnivanja
Matice srpske. Na Svečanoj sednici prisutnima su se obratili dr Tijana
Palkovljević Bugarski, upravnica Galerije Matice srpske i prof. dr Dragan
Stanić, predsednik Matice srpske. Nakon obraćanja biće dodeljene su zahvalnice
ovogodišnjem Klubu prijatelja GMS.
Dr Tijana Palkovljević Bugarski je na Sednici istakla zajedinštvo Matice
srpske i Galerije Matice srpske: „Zajedno smo brinuli o srpskom kulturnom nasleđu,
čuvali dela koja su prethodnici sakupili, obeležavali jubileje i ostavljali nove
materijalne i umetničke tragove o onima koji su se upisali u istoriju Matice srpske i
srpsku kulturu. Naručivali smo i otkupljivali slike, izrađivali skulpture, plakete,
medalje, baš kao i generacije Matičara pre nas. Danas, u godini jubileja, stojimo u
jednom redu, zajedno, svesni važnosti traga koji treba da ostavimo o sopstvenom vremenu
i vrednostima koje smo dobili u nasleđe i preobrazili u tradiciju za ponos.“
Galerija Matice srpske ove godine obeležava 179 godina postojanja i delovanja,
pridružujući se obeležavanju velikog jubileja – dva veka od osnivanja Matice srpske,
najstarije književne, kulturne i naučne ustanove srpskog naroda. Istorija Galerije
neraskidivo je povezana sa istorijom Matice srpske, iz čijeg je okrilja nastala, deleći
sa njom od samih početaka ideju očuvanja, proučavanja i predstavljanja srpskog kulturnog
nasleđa.
Prikupljanje umetničkih dela započelo je još u prvim decenijama postojanja
Matice srpske, sa idejom formiranja Panteona znamenitih Srba i vizuelnog
oblikovanja nacionalnog identiteta. Iz ove inicijative razvijala se umetnička zbirka
koja je, nakon preseljenja Matice srpske u Novi Sad 1864. godine, nastavila da raste i
postepeno preraste u muzejsku ustanovu. Muzej je prvi put otvoren za javnost 1933. godine,
dok je Galerija Matice srpske nakon Drugog svetskog rata nastavila da deluje kao
samostalna ustanova, ostajući tesno povezana sa Maticom srpskom i Bibliotekom Matice
srpske.
Tokom gotovo dva veka zajedničke istorije, ove ustanove dosledno su negovale ideje
svojih osnivača – prikupljanje i očuvanje kulturnog nasleđa, razvijanje nacionalnog
identiteta i prenošenje znanja i vrednosti budućim generacijama. Umetnička dela,
knjige, publikacije i brojni kulturni programi svedoče o kontinuitetu njihovog rada i
doprinosu razvoju srpske kulture.
U godini jubileja Matice srpske, Galerija je pripremila niz programa kojima
predstavlja različite aspekte zajedničke istorije i bogatstva nacionalnog kulturnog
nasleđa. Među njima su izložbe, katalozi i filmovi posvećeni izložbama Umetnička
zbirka Matice srpske, Umetnost u službi vere: sjaj i slava Karlovačke mitropolije i Aksentije
Marodić. U potrazi za večnom lepotom, posvećenu umetniku čije je stvaralaštvo značajno
obeležilo istoriju Matice srpske. Posebno mesto zauzima i predstavljanje
restauriranog ikonostasa iz crkve manastira Kovilja, čime Galerija potvrđuje svoju
posvećenost očuvanju nacionalnog kulturnog blaga.
Obeležavanje jubileja izlazi i izvan zidova Galerije. Izložbeni programi
realizuju se i u drugim sredinama srpskog kulturnog prostora, među kojima su
Sentandreja, Leskovac, Trebinje i Banjaluka, sa ciljem da se značaj Matice srpske i njen
doprinos srpskoj kulturi predstave široj javnosti.
Godina velikog jubileja prilika je da se osvrnemo na bogatu prošlost, ali i da
promislimo o odgovornosti koju nosimo u očuvanju i razvijanju nasleđa koje nam je
povereno. Galerija Matice srpske, zajedno sa Maticom srpskom i Bibliotekom Matice
srpske, nastavlja da povezuje prošlost i savremenost, čuva vrednosti nacionalne kulture
i stvara nove sadržaje za buduće generacije.
***
Na Svečanoj sednici dodeljene su zahvalnice Kluba prijatelja GMS kolegama,
saradnicima i prijateljima. Među institucionalnim patronima se nalaze Ministarstvo
kulture Republike Srbije, Pokrajinska vlada Vojvodine i Gradska uprava za kulturu za
sveukupnu podršku radu ustanove. Naši institucionalni pokrovitelji koji nam pružaju
podršku u unapređenju jesu DDOR osiguranje Novi Sad, Radio-televizija Vojvodine i
Erste banka Srbija. Ovogodišnji veliki institucionalni prijatelji su Matica srpska,
Biblioteka Matice srpske, Rotari klub Novi Sad Alma Mons i vinarije Quet i Salaxia.
U osnovi muzejske delatnosti jeste saradnja sa muzejskim i kulturnim ustanovama
zahvaljujući kojoj svaku temu i svakog umetnika predstavimo na pravi i sveobuhvatan
način, ali i našu umetničku kolekciju prezentujemo u drugim gradovima.
Institucionalni prijatelji Galerije Matice srpske za ovu godinu su: Srpska
Pravoslavna Eparhija bačka, Srpska Pravoslavna eparhija sremska, Srpska Pravoslavna
Eparhija budimska, Srpska Pravoslavna Eparhija temišvarska, Mitropolija zagrebačko-
ljubljanska, Umetničko-istorijski muzej u Beču, Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika
kulture, Muzej Srpske pravoslavne crkev, Srpski crkveni muzej u Sentandreji, Crkvena
opština Budimpešta, Narodni muzej Srbije, Muzej Vojvodine, Narodni muzej Pančevo,
Karlovačka gimnazija, Austrijski kulturni forum, Italijanski institut za kulturu,
Francuski institut u Srbiji, Leskovački kulturni centar, Muzej Hercegovine u
Trebinju, Savremena galerija Zrenjanin, Centar za pozorišna istraživanja, Turistička
organizacija Grada Novog Sada, Platforma Selfnest, The Manual Co, Muzička omladina
Novog Sada, Ustanova za pružanje usluga socijalne zaštite Grada Novog Sada,
Laboratorija za ispitivanje materijala u kulturnom nasleđu (Tehnološki fakultet u
Novom Sadu) i Vinarija Živanović.
Među velike dobrotvore upisale su se Marina Mandić i Borislavka (Ljilja)
Lainović, dok se među dobrotvorima nalazi dr Miomir Gatalović. Kolekcija GMS je
rasla zahvaljujući darodavcima Mariji Raletić-Rajičić, Vidaku Petoviću, umetničkom
paru MP_art, Veselinu Minjeviću, Veri Vitorović, Ivanu Vukdragoviću, Društvu
likovnih i primenjenih umetnika Zemuna, Gordanu Pomorišcu, Gvozdenu Perkoviću,
Ljubi Marinčiću i Sportskom udruženju „Novosadski maraton“.
Dan Galerije je bila prilika da se zahvalimo pojedincima – našim prijateljima
koji su svojim stručnim znanjem i zalaganjem, i uvek korisnim savetima doprineli
podizanju kvaliteta galerijskih programa i izložbi: prof. dr Vladimir Simić, dr
Kosta Vuković, Jova Imre Kiš-Jovak, Duško Stojanović, dr Dženifer Slivka i dr
Matues Majer.
Za veliki broj posetilaca na našim izložbama, programima i događajima,
zaslužni su mediji koji o svim našim aktivnostima svakodnevno izveštavaju i
obaveštavaju naše sugrađane i javnost: list Dnevnik, Naxi Planeta radio, Radio Beseda,
portal Kulture i Dunja Kovačević, Newsmax Balikans.
I ove godine je naš Klub mladih uvećan sa imenima novih mladih saradnika koji
su nam pružili veliku pomoć u realizaciji pratećih programa izložbi, vođenjima kroz
stalnu postavku, edukativnim programima i kreativnim radionicama za decu: Predrag
Đurišić, Jovana Kazak, Anđela Stojanović, Lena Zeljković, Iris Mihaljević, Milica
Čairović, Milica Živojinović, Ana Vidić, Teodora Spasojević i Darko Petrov.
Prateći program izložbe
AKSENTIJE MARODIĆ. U POTRAZI ZA VEČNOM LEPOTOM
Autorsko vođenje kroz izložbu
dr Snežana Mišić, autorka izložbe i muzejska savetnica
petak, 23. oktobar u 19.00 sati
Kako je nastajala izložba posvećena Aksentiju Marodiću i šta nam njegova dela
otkrivaju o umetniku koji je tragao za večnom lepotom?
Pozivamo vas na autorsko vođenje kroz izložbu Aksentije Marodić. U potrazi za
večnom lepotom, tokom kojeg će vas autorka izložbe, nakon višegodišnjeg
istraživanja umetnikovog života i stvaralaštva, provesti kroz njegov umetnički
svet.
Kroz priču o Marodićevom životu, umetničkim uzorima, slikarskim rešenjima i
značaju njegovog rada za razvoj srpske umetnosti XIX veka, publika će imati priliku
da izložbu upozna iz perspektive istraživačkog procesa koji joj je prethodio.
Posebno mesto zauzima i ikonostas crkve manastira Kovilja, najznačajnije
Marodićevo delo, čija obnova i predstavljanje javnosti otkrivaju nove slojeve njegovog
stvaralaštva.
Autorsko vođenje donosi priliku da izložbu doživite kroz znanje, otkrića i uvide
istraživačice koja je najdublje proučavala umetnikov život i delo.
Kustoska vođenja kroz izložbu
Milica Milošević, muzejska edukatorka i Darko Petrov, istoričar umetnosti
subota i nedelja, 24. i 25. oktobar u 13.00 i 17.00 sati
Kako je Aksentije Marodić gradio svoj slikarski izraz i tragao za večnom lepotom?
Na koji način su dela starih evropskih majstora oblikovala njegovo stvaralaštvo i
kako je njihova umetnička rešenja prilagođavao tradiciji srpskog pravoslavnog
slikarstva?
Kroz izložbu Aksentije Marodić. U potrazi za večnom lepotom posetioci će imati
priliku da upoznaju život i delo jednog od značajnih srpskih slikara XIX veka,
njegove umetničke uzore i puteve kojima je razvijao sopstveni slikarski izraz.
Posebna pažnja biće posvećena monumentalnom ikonostasu crkve manastira Kovilja,
najznačajnijem delu ovog umetnika, koji je nakon konzervatorsko-restauratorskih
radova ponovo predstavljen javnosti.
Kustoska vođenja otkrivaju priču o umetniku čije je stvaralaštvo povezalo evropske
umetničke tokove i nacionalnu tradiciju, ostavljajući trajan trag u istoriji srpske
umetnosti i kulture.
Vođenje kroz izložbu na ruskom jeziku
Marija Stoborod Šibanova, kulturološkinja
nedelja, 25. oktobar u 15.30 sati
Kako bismo izložbu približili posetiocima sa ruskog govornog područja, Galerija
Matice srpske organizuje kustoska vođenja na ruskom jeziku kroz izložbu Aksentije
Marodić. U potrazi za večnom lepotom. Publiku će sa izložbom upoznavati Marija
Stoborod Šibanova, kulturološkinja. Aksentije Marodić (Subotica, 1838 – Novi
Sad, 1909), umetnik velikog talenta, intelektualac široke kulture i interesovanja,
aktivan u javnom životu i radu najznačajnijih nacionalnih institucija svoga doba,
ostavio je dubok trag u istoriji srpske umetnosti i kulture XIX veka. Tragajući čitav
život za večnom lepotom i neprolaznim vrednostima stvorio je jedinstven umetnički
opus zasnovan na savremenoj evropskoj umetničkoj praksi 1860-ih i 1870-ih godina –
poznonazarenskoj likovnoj poetici, istoricizmu i idejama realizma.
